Κατάσχεση πλοίου για την εξασφάλιση απαίτησης: τι πρέπει να γνωρίζουν οι πιστωτές

Atlas Claims ΑναλύσειςΔημοσίευση: 27 Οκτωβρίου 2026 · 9 λεπτά ανάγνωσης

Οι ναυτιλιακές οφειλές εκτελούνται δύσκολα. Ο οφειλέτης μπορεί να είναι μονοπλοϊκή εταιρεία εγγεγραμμένη σε υπεράκτια δικαιοδοσία, χωρίς περιουσιακά στοιχεία πουθενά εκτός από το ίδιο το πλοίο, το οποίο μπορεί να μην επιστρέψει ποτέ στο ίδιο λιμάνι. Η κατάσχεση πλοίου υπάρχει ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. Επιτρέπει σε όποιον έχει αναγνωρισμένη ναυτική απαίτηση να ακινητοποιήσει το πλοίο μέσω των δικαστηρίων του τόπου όπου αυτό βρίσκεται, έως ότου ο πλοιοκτήτης παράσχει εξασφάλιση για την απαίτηση.

Τι επιτυγχάνει η κατάσχεση

Στις περισσότερες περιπτώσεις ο στόχος δεν είναι η πώληση του πλοίου αλλά η απόκτηση εξασφάλισης. Ένα κατασχεμένο πλοίο δεν μπορεί να εκτελεί δρομολόγια, και κάθε ημέρα ακινητοποίησης κοστίζει χρήματα στον πλοιοκτήτη και στους ναυλωτές του. Γι’ αυτό οι πλοιοκτήτες συνήθως παρέχουν γρήγορα εξασφάλιση, τυπικά μια επιστολή ανάληψης υποχρέωσης (letter of undertaking) από το P&I club του πλοίου ή μια τραπεζική εγγύηση, και το πλοίο αποδεσμεύεται. Ο αιτών στη συνέχεια επιδιώκει την απαίτηση επί της ουσίας, στο δικαστήριο ή σε διαιτησία, γνωρίζοντας ότι κάθε επιδικαζόμενο ποσό θα καταβληθεί. Αν δεν δοθεί εξασφάλιση, το δικαστήριο μπορεί τελικά να διατάξει την πώληση του πλοίου και να διανείμει το προϊόν σύμφωνα με τη σειρά προνομίας των απαιτήσεων.

Ποιες απαιτήσεις πληρούν τις προϋποθέσεις

Η κατάσχεση είναι διαθέσιμη μόνο για αναγνωρισμένες ναυτικές απαιτήσεις. Βάσει της Σύμβασης για την Κατάσχεση Πλοίων του 1952, την οποία έχει κυρώσει το Ηνωμένο Βασίλειο, και της αγγλικής νομοθεσίας που βασίζεται σε αυτήν, σε αυτές περιλαμβάνονται απαιτήσεις για:

• Ζημία που προκλήθηκε από πλοίο, συμπεριλαμβανομένης της σύγκρουσης.
• Απώλεια ή ζημία φορτίου, καθώς και απαιτήσεις από ναυλοσύμφωνα και συμβάσεις μεταφοράς.
• Αγαθά ή υλικά που παραδόθηκαν σε πλοίο για τη λειτουργία ή τη συντήρησή του, όπως καύσιμα, λιπαντικά και εφόδια.
• Ρυμούλκηση, πλοήγηση, ναυαγιαιρεση, γενική αβαρία και λιμενικά τέλη και τέλη διώρυγας.
• Ναυπήγηση, επισκευή ή εξοπλισμό πλοίου, καθώς και τέλη δεξαμενής.
• Μισθούς πληρώματος και δαπάνες που καταβλήθηκαν για λογαριασμό του πλοίου.
• Διαφορές σχετικά με την κυριότητα ή την κατοχή πλοίου, καθώς και υποθήκες.

Μια συνήθης εμπορική οφειλή που δεν έχει καμία σχέση με πλοίο, όπως απλήρωτο μίσθωμα γραφείου, δεν πληροί τις προϋποθέσεις.

Το κριτήριο του «relevant person»

Στην Αγγλία και σε πολλές δικαιοδοσίες της Κοινοπολιτείας, για τις περισσότερες ναυτικές απαιτήσεις δεν αρκεί η απαίτηση να σχετίζεται με το πλοίο. Το πρόσωπο που θα ευθυνόταν για την απαίτηση, το «relevant person», πρέπει να ήταν κύριος ή ναυλωτής του πλοίου, ή να είχε την κατοχή ή τον έλεγχό του, όταν γεννήθηκε η απαίτηση. Και κατά τον χρόνο άσκησης της απαίτησης, το πρόσωπο αυτό πρέπει να είναι ο πραγματικός δικαιούχος κύριος (beneficial owner) του πλοίου ή ο γυμνός ναυλωτής του (demise ή bareboat charterer).

Αυτό έχει σημαντικές πρακτικές συνέπειες:

• Αν το πλοίο έχει πωληθεί σε μη συνδεδεμένο αγοραστή πριν από την έκδοση του δικογράφου (claim form), συνήθως δεν μπορεί να κατασχεθεί για τις οφειλές του πωλητή, εκτός αν η απαίτηση εξασφαλίζεται με ναυτικό προνόμιο (maritime lien).
• Αν τα καύσιμα, τις επισκευές ή τις υπηρεσίες παρήγγειλε χρονοναυλωτής, ο προμηθευτής συνήθως δεν μπορεί να κατασχέσει το ναυλωμένο πλοίο στην Αγγλία, επειδή ο χρονοναυλωτής δεν είναι κύριός του. Μπορεί να είναι σε θέση να κατασχέσει άλλο πλοίο που ανήκει στον χρονοναυλωτή.
• Αδελφά πλοία (sister ships): ο αιτών μπορεί γενικά να κατασχέσει άλλο πλοίο που ανήκει στο «relevant person» αντί για το εμπλεκόμενο πλοίο, όχι όμως πλοία που ανήκουν σε χωριστές εταιρείες του ίδιου ομίλου.

Μια μικρή κατηγορία απαιτήσεων, μεταξύ των οποίων η ναυαγιαιρεση, η ζημία από σύγκρουση και οι μισθοί πληρώματος, γεννά ναυτικά προνόμια (maritime liens) κατά το αγγλικό δίκαιο. Αυτά ακολουθούν το πλοίο ακόμη και μετά από πώληση.

Η επιλογή του τόπου κατάσχεσης

Άλλες δικαιοδοσίες ακολουθούν διαφορετικές προσεγγίσεις, γεγονός που καθιστά την επιλογή του forum σημαντικό μέρος της στρατηγικής:

• Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζουν ναυτικό προνόμιο για αναγκαία εφόδια (necessaries), όπως καύσιμα, που παραδόθηκαν με εντολή του πλοιοκτήτη ή προσώπου εξουσιοδοτημένου να δεσμεύει το πλοίο, στο οποίο μπορεί να περιλαμβάνεται ναυλωτής. Επιτρέπουν επίσης τη δέσμευση περιουσιακών στοιχείων του εναγομένου σε ορισμένες ναυτικές υποθέσεις.
• Η Νότια Αφρική επιτρέπει την κατάσχεση «συνδεδεμένου πλοίου» (associated ship), δηλαδή, σε γενικές γραμμές, πλοίου που ανήκει ή ελέγχεται από το ίδιο πρόσωπο που ήταν κύριος ή είχε τον έλεγχο του εμπλεκόμενου πλοίου όταν γεννήθηκε η απαίτηση.
• Οι χώρες ηπειρωτικού δικαίου, όπως οι Κάτω Χώρες και το Βέλγιο, επιτρέπουν τη συντηρητική κατάσχεση με σχετικά χαμηλές προϋποθέσεις, και ορισμένες εφαρμόζουν ευρύτερα τη Σύμβαση του 1952.
• Η Σιγκαπούρη και το Χονγκ Κονγκ εφαρμόζουν κανόνες κοντά στο αγγλικό δίκαιο και χρησιμοποιούνται συχνά λόγω του όγκου των πλοίων που τις προσεγγίζουν.

Ο καλύτερος τόπος είναι συνήθως εκείνος όπου το πλοίο θα προσεγγίσει σύντομα, η απαίτηση πληροί σαφώς τις προϋποθέσεις, το δικαστήριο ενεργεί γρήγορα και το κόστος είναι προβλέψιμο.

Κόστος και κίνδυνοι

• Κόστος: δικαστικά τέλη, τοπικοί δικηγόροι και, σε πολλά μέρη, τα έξοδα φύλαξης του πλοίου από τον δικαστικό επιμελητή (marshal ή sheriff), τα οποία ο επισπεύδων ενδέχεται να πρέπει να προκαταβάλει.
• Αντεγγύηση: ορισμένες δικαιοδοσίες απαιτούν από τον αιτούντα να παράσχει εξασφάλιση για πιθανή αποζημίωση πριν από την κατάσχεση. Η Αγγλία κατά κανόνα δεν το απαιτεί.
• Καταχρηστική κατάσχεση (wrongful arrest): στην Αγγλία, αποζημίωση για καταχρηστική κατάσχεση γενικά επιδικάζεται μόνο αν η κατάσχεση έγινε κακόπιστα ή με βαριά αμέλεια. Άλλες χώρες εφαρμόζουν αυστηρότερα κριτήρια, και μια κατάσχεση που αποτυγχάνει μπορεί να αποβεί δαπανηρή.
• Εμπορικές σχέσεις: η κατάσχεση του πλοίου ενός πελάτη ή συνεργάτη τερματίζει τις περισσότερες σχέσεις. Πρέπει να είναι συνειδητή απόφαση.

Η προετοιμασία μιας κατάσχεσης

• Συγκεντρώστε τα αποδεικτικά στοιχεία της απαίτησης, τη σύμβαση και τα τιμολόγια, και επιβεβαιώστε ότι η απαίτηση είναι αναγνωρισμένη ναυτική απαίτηση.
• Εντοπίστε τον εγγεγραμμένο και τον πραγματικό δικαιούχο κύριο και τυχόν γυμνό ναυλωτή, χρησιμοποιώντας νηολόγια, στοιχεία νηογνωμόνων και εμπορικές βάσεις δεδομένων.
• Παρακολουθείτε το πλοίο και τα αδελφά του πλοία, ώστε να μπορείτε να ενεργήσετε όταν κάποιο βρίσκεται σε κατάλληλο λιμάνι.
• Αναθέστε εκ των προτέρων σε τοπικούς δικηγόρους, με τα έγγραφα έτοιμα προς κατάθεση σε σύντομο χρόνο, επειδή ένα πλοίο μπορεί να παραμείνει στο λιμάνι μόνο για λίγες ώρες.
• Αποφασίστε το ποσό της εξασφάλισης που θα ζητήσετε, συμπεριλαμβανομένων τόκων και εξόδων, καθώς και τη μορφή που θα αποδεχθείτε.

Η Atlas Claims δεν διεξάγει δίκες, όμως προετοιμάζουμε ναυτικές απαιτήσεις για κατάσχεση, συντονιζόμαστε με ανεξάρτητους τοπικούς δικηγόρους και ηγούμαστε της διαπραγμάτευσης διακανονισμού που συνήθως ακολουθεί. Η κατάσχεση είναι πιο αποτελεσματική όταν αποτελεί το επόμενο βήμα σε μια διαπραγμάτευση που έχει ήδη διεξαχθεί σωστά.

Ο παρών οδηγός αποτελεί γενική πληροφόρηση για το δίκαιο της Αγγλίας και Ουαλίας κατά τον Οκτώβριο του 2026. Δεν αποτελεί νομική συμβουλή και ενδέχεται να μην καλύπτει την περίπτωσή σας. Η Atlas Claims δεν είναι δικηγορική εταιρεία· για συμβουλές σχετικά με τα νόμιμα δικαιώματά σας ή με δικαστικές διαδικασίες, απευθυνθείτε σε δικηγόρο.