Starya terimleri: SHINC, SHEX, WWD ve diğerleri

Atlas Claims AnalizlerYayımlanma: 27 Ekim 2026 · 9 dk okuma

Starya, kiracılara yükü ek bir ödeme yapmaksızın yüklemeleri veya boşaltmaları için tanınan süredir. Bu süre dolduğunda demuraj başlar. Bu iki nokta arasında, hangi saatlerin sayılacağını belirleyen bir avuç kısaltma bulunur. Bunlardan birinin yanlış okunması, olduğundan yüksek veya düşük gösterilen demuraj taleplerinin en yaygın nedenlerinden biridir.

Starya nasıl belirlenir

Çarter partiler staryayı üç temel yoldan biriyle belirler:

• Sabit bir süre: örneğin 72 saat veya üç gün.
• Bir yükleme veya boşaltma oranı: örneğin hava koşullarına bağlı çalışma günü başına 10.000 metrik ton. Yük miktarının bu orana bölünmesi tanınan süreyi verir.
• Limanın olağan hızında yükleme ve boşaltma (CQD – customary quick despatch): sabit bir süre belirlenmez ve yükün limanda alışılmış olan hızda elleçlenmesi gerekir. CQD kapsamındaki gecikme taleplerinin ispatı daha zordur ve neyin makul olduğuna bağlıdır.

Starya gün veya saat olarak ifade edilir ve çarter partide aksi belirtilmedikçe gün kesirleri kıst esasına göre sayılır.

Günler, hafta sonları ve tatiller

Çarter partiler istisna dönemini çoğu zaman kesin olarak tanımlar; örneğin cuma 17:00’den pazartesi 08:00’e kadar. Böyle bir tanım varsa genel ifade değil, bu saatler esas alınır. Hangi günlerin “tatil” sayılacağı limanın hukukuna ve teamüllerine bağlıdır; bu nedenle yerel takvimler önemlidir.

Unless used ve even if used

Hafta sonu istisnaları çoğu zaman bir kayıtla sınırlandırılır:

• “Kullanılmadıkça” (unless used – UU): istisna dönemde yük fiilen elleçlenirse, kullanılan süre starya olarak sayılır.
• “Kullanılsa bile” (even if used – EIU): yük elleçlenmiş olsa bile istisna dönem sayılmaz.

“Kullanılmak” ifadesinin anlamı, örneğin yalnızca fiilen çalışılan saatlerin mi yoksa dönemin tamamının mı sayılacağı konusunda uyuşmazlıklar çıkar. Bunu olaylar tutanağı (SOF) ve çarter partinin lafzı belirler.

Hava koşullarına bağlı çalışma günleri

Hava koşullarına bağlı çalışma günü (weather working day – WWD), havanın geminin yüklenmesini veya boşaltılmasını engellemediği ya da engellemeyecek olduğu bir çalışma günü veya bunun bir kısmıdır. Kötü hava nedeniyle kaybedilen süre, gemi o sırada fiilen yük elleçliyor olsun ya da olmasın hariç tutulur. Ölçüt, geminin başka bir nedenle beklemekte olup olmadığı değil, havanın çalışmayı engelleyip engellemeyeceğidir.

“Weather permitting” (hava izin verdiği takdirde) ve “per weather working day of 24 consecutive hours” (birbirini izleyen 24 saatlik hava koşullarına bağlı çalışma günü başına) gibi benzer ifadelerin kendilerine özgü, yerleşik anlamları vardır. En güvenli yaklaşım, çarter partinin bir tanımlar setini içerip içermediğini kontrol etmek ve maddeyi bir bütün olarak okumaktır.

Bir kez demurajda, daima demurajda

İngiliz hukukunda starya dolduktan sonra, starya süresince kiracıları koruyan istisnalar normalde uygulanmaz. Bu durumda hafta sonları, tatiller ve istisna olayların çoğu tam olarak kiracıların aleyhine sayılır. Bu kural çoğu zaman “bir kez demurajda, daima demurajda” (once on demurrage, always on demurrage) şeklinde özetlenir.

Çarter partiler bu kuralı değiştirebilir, ancak yalnızca açık ifadelerle. Yaygın örnekler arasında grevlerin veya kötü havanın neden olduğu gecikmeler için yarım demuraj öngören maddeler ve geminin kendi arızası veya kusuru nedeniyle kaybedilen süre için demuraj ödenmeyeceğini belirten hükümler yer alır. Starya hesap tablosu hesaplayıcımız, gemi demuraja girdikten sonra her istisnanın tam olarak mı, yarım oranla mı sayılacağını yoksa hiç sayılmayacağını mı işaretlemenize imkân verir.

Birleştirilebilir ve ortalama starya

• Birleştirilebilir starya (reversible laytime), kiracılara yükleme ve boşaltma için tek bir toplam süre tanır. Yükleme limanında tasarruf edilen süre boşaltma limanında kullanılabilir ve demuraj toplam üzerinden hesaplanır.
• Ortalama alma (averaging) yöntemi, yükleme ve boşaltmayı ayrı ayrı hesaplar ve ardından bir limanda tasarruf edilen süreyi diğerinde kaybedilen süreyle mahsup eder.

Bu iki yöntem, özellikle dispeç ödenecekse veya gemi ikinci limana vardığında zaten demurajdaysa, farklı sonuçlar verebilir. Gemi ikinci limana vardığında zaten demurajdaysa, demurajın varışta mı yoksa ancak hazırlık bildirimi (NOR) ve varsa bildirim süresinden sonra mı yeniden başlayacağı çarter partinin lafzına bağlıdır; İngiliz içtihatları bildirim süresinin yine de uygulanabileceğine işaret etmektedir.

Dispeç: tasarruf edilen sürenin tamamı veya tasarruf edilen çalışma süresi

Dispeç, yük operasyonlarının starya dolmadan tamamlanması karşılığında armatörlerin kiracılara yaptığı ve genellikle demuraj oranının yarısı olan ödemedir. Yalnızca çarter partide öngörülmüşse ödenir.

• Tasarruf edilen sürenin tamamı (all time saved): dispeç, tamamlanmadan staryanın dolacağı ana kadar geçen süre üzerinden, istisna sayılacak olan hafta sonları ve tatiller dahil hesaplanır.
• Tasarruf edilen çalışma süresi (working time saved) veya tasarruf edilen starya: yalnızca kullanılmayan starya sayılır; dolayısıyla istisna dönemler hesaba katılmaz.

Aynı olgular üzerinde, tasarruf edilen sürenin tamamı esası genellikle daha yüksek bir dispeç tutarı verir.

Standart tanımlar

BIMCO, CMI, FONASBA ve INTERCARGO, bu terimlerin pek çoğu için üzerinde uzlaşılmış anlamlar sunan Laytime Definitions for Charter Parties 2013 metnini yayımlamaktadır. Bu tanımlar yalnızca çarter partiye dahil edilmişse uygulanır. Aksi hâlde ifadeler, uygulanacak hukuka ve önceki kararlara göre yorumlanır ve bu da farklı sonuçlara yol açabilir. Bir talebi hazırlamadan veya yanıtlamadan önce hangi tanımların uygulandığını ve ek maddelerin (rider clauses) bunları değiştirip değiştirmediğini kontrol edin.

Bu rehber, Ekim 2026 itibarıyla İngiltere ve Galler hukuku hakkında genel bilgi niteliğindedir. Hukuki tavsiye değildir ve sizin durumunuzu kapsamayabilir. Atlas Claims bir avukatlık bürosu değildir; yasal haklarınız veya dava süreçleri hakkında tavsiye için yetkili bir avukata danışın.