Hız ve tüketim talepleri: performans uyuşmazlıkları nasıl kazanılır ve kaybedilir

Atlas Claims AnalizlerYayımlanma: 27 Ekim 2026 · 8 dk okuma

Hız ve tüketim talepleri, zaman çarterlerindeki en yaygın ve en teknik uyuşmazlıklar arasındadır. Geminin yavaş olduğunu veya çok fazla yakıt tükettiğini düşünen bir kiracı, maliyeti kira bedelinden düşmek isteyecektir. Armatör ise hava durumuna, akıntılara, talimatlara ve gövde kirlenmesine işaret edecektir. Her iki taraf da genellikle bilirkişilere dayanır. Talebin nasıl oluşturulduğunu bilmek, makul koşullarla sulh olmayı kolaylaştırır.

Performans garantisi

NYPE formları gibi zaman çarterleri, gemiyi genellikle belirli bir günlük tüketimle belirli bir hıza ulaşabilen bir gemi olarak tanımlar; bu tanım çoğu zaman yüklü ve balast durumları için, bazen de birkaç farklı hız için yapılır; örneğin “iyi hava koşullarında yaklaşık 28 mt VLSFO ile yaklaşık 13,5 knot”. İlk yanıtlanması gereken sorular şunlardır:

• Garanti ne zaman uygulanır? Bazı tanımlar yalnızca teslim anında uygulanır. Diğerleri çarter süresi boyunca uygulanan sürekli garantilerdir. Bunu lafız belirler.
• Bir kayıt içeriyor mu? “About”, “without guarantee” veya “WOG” (garantisiz) gibi ifadeler armatörlerin taahhüdünü azaltır veya ortadan kaldırır.
• İyi hava olarak ne sayılır? Pek çok çarter parti iyi havayı, örneğin azami bir Beaufort rüzgâr kuvveti ve Douglas deniz durumuna atıfla tanımlar ve ters akıntıları hariç tutar.
• Hangi yakıtlar kapsamdadır? Ana makine yakıtı, yardımcı makine tüketimi, kazanlar ve gasoil ayrı ayrı ele alınabilir.

“About” ne anlama gelir

İngiliz tahkim uygulamasında “about” (yaklaşık) ifadesi yaygın olarak hızda yaklaşık 0,5 knot ve tüketimde %5’lik bir toleransa izin verdiği şeklinde yorumlanmıştır. Bu bir hukuk kuralı değil, bir yol göstericidir: hakem heyetleri geminin türüne ve çarter partinin bütününe bakar ve pek çok çarter parti artık toleransı açıkça belirtmekte veya hariç tutmaktadır. Toleransın bir talep hesaplanmadan önce garanti edilen rakamdan düşülüp düşülmeyeceği ya da yalnızca bir ihlal olup olmadığına karar vermek için mi kullanılacağı da çarter partinin düzenleyebileceği bir konudur.

Talepler nasıl hesaplanır

Çoğu zaman iyi hava yöntemi olarak adlandırılan olağan yaklaşımın üç adımı vardır.

1. İyi hava dönemlerini belirleyin: genellikle koşulların çarter partideki tanıma uyduğu, öğleden öğlene tam günler.
2. Bu dönemlerdeki performansı ölçün: katedilen mesafe, geçen süre ve tüketilen yakıt.
3. Garantiyle karşılaştırın: geminin garanti edilen hızda, varsa tolerans düşülerek, harcaması gereken süre ve varsa tolerans eklenerek tüketmesi gereken yakıt.

Kaybedilen süre genellikle kira bedeli oranı üzerinden, fazla yakıt ise bunker fiyatı üzerinden değerlendirilir. Hakem heyetleri iyi havadaki performansın sefer boyunca performans için adil bir gösterge olduğunu çoğu zaman kabul etmiştir; bu nedenle sonuçlar yaygın olarak seyir süresiyle orantılı şekilde seferin tamamına ekstrapole edilir. İzin verilen yakıtın fiilî iyi hava süresi üzerinden mi yoksa geminin harcaması gereken süre üzerinden mi ölçüldüğü rakamı değiştirebilir ve sık tartışılan bir konudur. Hız ve tüketim talebi hesaplayıcımız her yaklaşımın etkisini gösterir.

Deliller

• Gemiden gelen ve konum, mesafe, hız, tüketim, hava ve deniz durumunu gösteren öğle raporları (noon reports) ve güverte jurnalleri.
• Bağımsız sağlayıcılardan alınan ve genellikle uydu, model veya hindcast (geriye dönük modelleme) verilerine dayanan hava rotası (weather routing) veya performans raporları.
• Akış ölçer kayıtları, devir (RPM), slip ve bunker teslim belgeleri gibi makine ve yakıt verileri.
• Ekonomik veya düşük hızda seyretme talimatları dahil sefer talimatları ve yönergeler.

Gemi kayıtları ile hava rotası raporu birbiriyle çeliştiğinde, hakem heyetleri otomatik olarak birini tercih etmez. Olgular bakımından hangisinin daha güvenilir olduğuna, geminin veri noktalarına ne kadar yakın olduğuna ve analizin çarter partideki tanımlara uyup uymadığına bakarlar.

Armatörlerin savunmaları

• Yanlış iyi hava günleri: örneğin soluğan veya ters akıntı nedeniyle tanıma uymayan günler hesaba dahil edilmiştir.
• Kiracıların talimatları: gemiye yavaş seyretmesi, ekonomik hızda ilerlemesi veya belirli bir saatte varması talimatı verilmiştir.
• Kiracıların sefer talimatlarından kaynaklanan gövde kirlenmesi: ılık sularda uzun süre boşta beklemek gövdeyi kirletebilir ve performansı düşürebilir. Pek çok çarter parti artık bu riski, örneğin BIMCO’nun gövde kirlenmesi (hull fouling) maddeleriyle, açıkça paylaştırmaktadır.
• Bunker kalitesi: soruna kiracıların sağladığı spesifikasyon dışı yakıt neden olmuştur.
• Güvenlik ve seyir: kaptanın güvenlik nedeniyle hızı düşürme kararları genellikle korunur.
• İstisnalar ve kira dışı süre: kira dışı olan veya çarter partiyle hariç tutulan süre iki kez sayılmamalıdır.

Kira bedelinden kesintiler

İngiliz hukukunda kiracılar, bazı durumlarda makul şekilde değerlendirilmiş bir performans talebini hakkaniyete dayalı mahsup yoluyla kira bedelinden kesebilir. Kesinti iyi niyetle ve makul gerekçelere dayanılarak yapılmalıdır. Hakkaniyete dayalı mahsup, kaybedilen süre bakımından en açık şekilde uygulanır; salt bir fazla tüketim talebinin kesilip kesilemeyeceği daha az yerleşmiştir. Aşırı veya dayanaksız bir kesinti, kiracıları ödenmemiş kira bedeli talebine ve ciddi durumlarda geminin geri çekilmesine maruz bırakabilir. Pek çok çarter parti ve ek maddeleri kesintileri sınırlar veya düzenler; bu nedenle kesinti yapmadan önce bunları kontrol edin.

Riskin yönetimi

• İyi hava tanımı ve toleransların nasıl işleyeceği dahil açık bir performans hükmü üzerinde anlaşın.
• Hangi hava rotası sağlayıcısının kullanılacağı ve verilerinin nasıl değerlendirileceği konusunda önceden anlaşın.
• Tutarlı öğle raporları tutun ve her hız değişikliğinin nedenini kaydedin.
• Performansla ilgili endişelerinizi çarterin sonunda değil, deliller henüz tazeyken erkenden dile getirin.
• Uyuşmazlık için FD&D teminatının mevcut olup olmadığını değerlendirin; FD&D teminatı rehberimize bakın.

Bu rehber, Ekim 2026 itibarıyla İngiltere ve Galler hukuku hakkında genel bilgi niteliğindedir. Hukuki tavsiye değildir ve sizin durumunuzu kapsamayabilir. Atlas Claims bir avukatlık bürosu değildir; yasal haklarınız veya dava süreçleri hakkında tavsiye için yetkili bir avukata danışın.