EU ETS και ναυλοσύμφωνα: ποιος πληρώνει τα δικαιώματα εκπομπής;

Atlas Claims ΑναλύσειςΔημοσίευση: 27 Οκτωβρίου 2026 · 8 λεπτά ανάγνωσης

Η επέκταση του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών της ΕΕ (EU ETS) στη ναυτιλία δημιούργησε μια νέα γραμμή κόστους σε κάθε ταξίδι που αγγίζει την Ευρώπη, και το Ηνωμένο Βασίλειο ακολούθησε στη συνέχεια με δικό του σύστημα, καθώς και ένα νέο ερώτημα σε κάθε διαπραγμάτευση ναύλωσης: ποιος πληρώνει; Η απάντηση εξαρτάται εν μέρει από το δίκαιο της ΕΕ και εν μέρει από τη σύμβαση. Όταν η σύμβαση σιωπά ή είναι ασαφής, το κόστος των δικαιωμάτων μπορεί να γίνει σημαντική διαφορά.

Πώς εφαρμόζεται το EU ETS στη ναυτιλία

• Πλοία που καλύπτονται: φορτηγά και επιβατηγά πλοία ολικής χωρητικότητας 5.000 και άνω, ανεξαρτήτως σημαίας, που προσεγγίζουν λιμάνια της ΕΕ/του ΕΟΧ. Τα υπεράκτια πλοία (offshore) 5.000 GT και άνω προβλέπεται να προστεθούν από το 2027.
• Εκπομπές που καλύπτονται: το 100% των εκπομπών σε ταξίδια μεταξύ λιμένων της ΕΕ/του ΕΟΧ και κατά την παραμονή σε θέση πρόσδεσης σε λιμάνια της ΕΕ/του ΕΟΧ, και το 50% των εκπομπών σε ταξίδια μεταξύ λιμένα της ΕΕ/του ΕΟΧ και λιμένα εκτός αυτών. Το μεθάνιο και το υποξείδιο του αζώτου καλύπτονται από το 2026, μαζί με το CO₂.
• Σταδιακή εισαγωγή: πρέπει να παραδοθούν δικαιώματα για το 40% των επαληθευμένων εκπομπών του 2024, το 70% των εκπομπών του 2025 και το 100% από το 2026.
• Προθεσμία: τα δικαιώματα παραδίδονται έως τις 30 Σεπτεμβρίου του έτους που ακολουθεί τις εκπομπές.
• Κυρώσεις: πρόστιμο υπερβάλλουσας εκπομπής για κάθε τόνο που δεν καλύπτεται, επιπλέον της υποχρέωσης παράδοσης, και, σε περίπτωση επανειλημμένων παραλείψεων, η δυνατότητα έκδοσης διαταγής απέλασης που απαγορεύει την είσοδο των πλοίων της εταιρείας σε λιμάνια της ΕΕ.

Οι εκπομπές παρακολουθούνται και επαληθεύονται βάσει του Κανονισμού MRV της ΕΕ, οπότε η επαληθευμένη έκθεση εκπομπών είναι το σημείο εκκίνησης κάθε υπολογισμού. Ο υπολογιστής κόστους EU ETS δίνει μια γρήγορη εκτίμηση με βάση την κατανάλωση καυσίμου.

Ποιος είναι υπεύθυνος;

Η υποχρέωση παράδοσης δικαιωμάτων βαρύνει τη ναυτιλιακή εταιρεία (shipping company): τον πλοιοκτήτη ή οποιονδήποτε άλλο οργανισμό, όπως τον διαχειριστή ή τον γυμνό ναυλωτή (bareboat charterer), που έχει αναλάβει την ευθύνη για τη λειτουργία του πλοίου βάσει του Κώδικα ISM. Οι χρονοναυλωτές και οι ναυλωτές κατά ταξίδι δεν είναι ναυτιλιακές εταιρείες για τον σκοπό αυτό, παρότι συνήθως αποφασίζουν τη διαδρομή, την ταχύτητα και το καύσιμο και, επομένως, ελέγχουν τις εκπομπές.

Η Οδηγία ETS αναγνωρίζει αυτή την αναντιστοιχία. Απαιτεί από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν ότι, όταν βάσει σύμβασης άλλη οντότητα έχει την τελική ευθύνη για την αγορά του καυσίμου ή τη λειτουργία του πλοίου, η ναυτιλιακή εταιρεία δικαιούται να λάβει από την οντότητα αυτή αποζημίωση για το κόστος των δικαιωμάτων. Στην πράξη, ωστόσο, η σαφέστερη και πιο εκτελεστή οδός είναι μια συμβατική ρήτρα.

Ρήτρες ETS στα ναυλοσύμφωνα

• Χρονοναυλώσεις: η ρήτρα της BIMCO ETS – Emissions Trading Scheme Allowances Clause for Time Charter Parties 2022 απαιτεί από τους ναυλωτές να μεταβιβάζουν δικαιώματα στους πλοιοκτήτες, ή να πληρώνουν για αυτά, για τις εκπομπές κατά την περίοδο της ναύλωσης, με διατάξεις για τα δεδομένα, τον χρονισμό και τις εξασφαλίσεις.
• Ναυλώσεις κατά ταξίδι: το 2023 η BIMCO δημοσίευσε τρεις εναλλακτικές ρήτρες, που επιτρέπουν το κόστος να ενσωματώνεται στον ναύλο, να χρεώνεται ως επιβάρυνση ή να καλύπτεται με μεταβίβαση δικαιωμάτων.
• Διαχείριση πλοίων: η BIMCO δημοσίευσε επίσης ρήτρα για τις συμβάσεις SHIPMAN, η οποία κατανέμει τις ευθύνες μεταξύ πλοιοκτητών και διαχειριστών.

Πολλές ναυλώσεις χρησιμοποιούν αντ’ αυτού ειδική διατύπωση ή τροποποιούν τις ρήτρες της BIMCO. Οι λεπτομέρειες έχουν σημασία: πώς υπολογίζονται οι εκπομπές, ποιου μέρους τα δεδομένα υπερισχύουν, πότε οφείλονται τα δικαιώματα ή οι πληρωμές, ποια τιμή εφαρμόζεται αν τα δικαιώματα εξοφλούνται σε μετρητά και τι συμβαίνει αν οι ναυλωτές δεν τα παραδώσουν.

Το UK ETS

Το Ηνωμένο Βασίλειο εφαρμόζει δικό του σύστημα εμπορίας εκπομπών. Από την 1η Ιουλίου 2026 εφαρμόζεται σε πλοία 5.000 GT και άνω σε εσωτερικά ταξίδια του ΗΒ και σε λιμάνια του ΗΒ, καλύπτοντας CO₂, μεθάνιο και υποξείδιο του αζώτου, ενώ τα υπεράκτια πλοία προστίθενται από το 2027. Τα δικαιώματα παραδίδονται έως τις 30 Απριλίου, και η υποχρέωση συμμόρφωσης βαρύνει τον «maritime operator» (ναυτιλιακό φορέα εκμετάλλευσης), συνήθως τον εγγεγραμμένο πλοιοκτήτη, εκτός αν την ευθύνη έχει αναλάβει η εταιρεία ISM. Τα διεθνή ταξίδια προς και από το ΗΒ δεν καλύπτονται προς το παρόν, όμως έχει προταθεί μερική κάλυψη από το 2028. Τα ναυλοσύμφωνα για πλοία που εκτελούν δρομολόγια προς το ΗΒ πρέπει να διασφαλίζουν ότι η ρήτρα ETS καλύπτει και τα δύο συστήματα, όχι μόνο το EU ETS.

Έχουν επίσης προταθεί περαιτέρω αλλαγές στους κανόνες της ΕΕ, μεταξύ άλλων η ένταξη μικρότερων πλοίων στο σύστημα τη δεκαετία του 2030. Αυτές δεν έχουν ακόμη θεσπιστεί, οπότε ελέγξτε την ισχύουσα κατάσταση όταν διαπραγματεύεστε μακροχρόνιες ναυλώσεις.

Πού προκύπτουν διαφορές

• Απουσία ρήτρας ETS: στις ναυλώσεις που συνάφθηκαν πριν από το 2024 ή χωρίς ρήτρα ETS, οι πλοιοκτήτες υποστηρίζουν ότι το κόστος ανακτάται ως αποζημίωση (indemnity) ή δαπάνη, ενώ οι ναυλωτές υποστηρίζουν ότι περιλαμβάνεται στο μίσθωμα.
• Δεδομένα εκπομπών: αποκλίσεις μεταξύ μεσημβρινών αναφορών, αριθμών καυσίμων και επαληθευμένων δεδομένων MRV, καθώς και διαφορές για περιόδους αδράνειας, πλεύσης με έρμα ή εκτός ναύλωσης.
• Καθυστερημένες ή ελλείπουσες μεταβιβάσεις: δικαιώματα που δεν παραδόθηκαν εγκαίρως, εκθέτοντας τη ναυτιλιακή εταιρεία σε κυρώσεις.
• Τιμή και χρονισμός: ποια τιμή EUA εφαρμόζεται όταν η ρήτρα επιτρέπει πληρωμή σε μετρητά, και σε ποια ημερομηνία.
• Παρακρατήσεις: ναυλωτές που παρακρατούν αμφισβητούμενο κόστος ETS από το μίσθωμα ή πλοιοκτήτες που κατακρατούν φορτίο ή αναστέλλουν την εκτέλεση έως την πληρωμή.
• Αλυσίδες συμβάσεων: κόστος που μετακυλίεται μεταξύ αρχικών πλοιοκτητών (head owners), πλοιοκτητών εκμετάλλευσης (disponent owners) και υποναυλωτών με διαφορετικούς όρους.

Πρακτικά βήματα

• Ελέγξτε κάθε ναυλοσύμφωνο που αφορά λιμάνια της ΕΕ/του ΕΟΧ για ρήτρα ETS και, αν λείπει, συμφωνήστε μία πριν από τη σύναψη της ναύλωσης.
• Συμφωνήστε εκ των προτέρων την πηγή δεδομένων και τη μέθοδο υπολογισμού, και ανταλλάσσετε αριθμούς τακτικά αντί για μία φορά τον χρόνο.
• Εναρμονίστε τους back-to-back όρους σε όλη την αλυσίδα ναυλώσεων, ώστε το κόστος να μετακυλίεται με τον ίδιο τρόπο.
• Τηρείτε σαφές αρχείο των μεταβιβάσεων δικαιωμάτων και των πληρωμών.
• Μην ξεχνάτε τον FuelEU Maritime, ο οποίος εφαρμόζεται από το 2025 και επιβάλλει χωριστές απαιτήσεις έντασης αερίων του θερμοκηπίου, με τα δικά του συμβατικά ζητήματα.

Ο παρών οδηγός αποτελεί γενική πληροφόρηση για το δίκαιο της Αγγλίας και Ουαλίας κατά τον Οκτώβριο του 2026. Δεν αποτελεί νομική συμβουλή και ενδέχεται να μην καλύπτει την περίπτωσή σας. Η Atlas Claims δεν είναι δικηγορική εταιρεία· για συμβουλές σχετικά με τα νόμιμα δικαιώματά σας ή με δικαστικές διαδικασίες, απευθυνθείτε σε δικηγόρο.