AB ETS ve çarter partiler: emisyon tahsisatlarının bedelini kim öder?

Atlas Claims AnalizlerYayımlanma: 27 Ekim 2026 · 8 dk okuma

AB Emisyon Ticaret Sistemi’nin (AB ETS) denizciliğe genişletilmesi, Avrupa’ya uğrayan her seferde yeni bir maliyet kalemi yarattı (Birleşik Krallık da o zamandan beri kendi sistemini uygulamaya koydu) ve her çarter müzakeresinde yeni bir soru doğurdu: bedeli kim ödeyecek? Yanıt kısmen AB hukukuna, kısmen de sözleşmeye bağlıdır. Sözleşmenin sessiz veya belirsiz olduğu durumlarda tahsisatların maliyeti önemli bir uyuşmazlık konusu hâline gelebilir.

AB ETS denizcilikte nasıl uygulanır

• Kapsamdaki gemiler: bayrağı ne olursa olsun AB/AEA limanlarına uğrayan 5.000 gros ton ve üzeri yük ve yolcu gemileri. 5.000 GT ve üzeri açık deniz (offshore) gemilerinin 2027’den itibaren kapsama alınması öngörülmektedir.
• Kapsamdaki emisyonlar: AB/AEA limanları arasındaki seferlerde ve AB/AEA limanlarında rıhtımdayken oluşan emisyonların %100’ü, bir AB/AEA limanı ile bunun dışındaki bir liman arasındaki seferlerde oluşan emisyonların %50’si. 2026’dan itibaren CO₂’nin yanı sıra metan ve diazot monoksit de kapsamdadır.
• Kademeli geçiş: tahsisatlar, doğrulanmış 2024 emisyonlarının %40’ı, 2025 emisyonlarının %70’i ve 2026’dan itibaren %100’ü için teslim edilmelidir.
• Son tarih: tahsisatlar, emisyonların gerçekleştiği yılı izleyen yılın 30 Eylül tarihine kadar teslim edilir.
• Yaptırımlar: teslim yükümlülüğüne ek olarak karşılanmayan her ton için bir fazla emisyon cezası ve tekrarlanan ihlallerde şirketin gemilerinin AB limanlarına girişini yasaklayan bir sınır dışı etme kararı verilmesi olasılığı.

Emisyonlar AB MRV Tüzüğü kapsamında izlenir ve doğrulanır; bu nedenle her hesaplamanın başlangıç noktası doğrulanmış emisyon raporudur. AB ETS maliyet hesaplayıcımız, yakıt tüketiminden hızlı bir tahmin sunar.

Sorumlu kimdir?

Tahsisat teslim etme yükümlülüğü denizcilik şirketine aittir: armatör veya ISM Kodu kapsamında geminin işletilmesi sorumluluğunu üstlenmiş olan yönetici ya da çıplak gemi kiracısı gibi başka herhangi bir kuruluş. Zaman ve sefer kiracıları, genellikle rotaya, hıza ve yakıta karar verseler ve dolayısıyla emisyonları kontrol etseler de, bu amaçla denizcilik şirketi sayılmaz.

ETS Direktifi bu uyumsuzluğu kabul eder. Direktif, üye devletlerin, bir sözleşme uyarınca yakıtın satın alınması veya geminin işletilmesi konusunda nihai sorumluluğun başka bir kuruluşta olduğu durumlarda, denizcilik şirketinin tahsisat maliyetini o kuruluştan geri alma hakkına sahip olmasını sağlamasını şart koşar. Ancak uygulamada en açık ve en kolay uygulanabilir yol, sözleşmeye konulacak bir maddedir.

Çarterlerde ETS maddeleri

• Zaman çarterleri: BIMCO’nun ETS – Emissions Trading Scheme Allowances Clause for Time Charter Parties 2022 maddesi, kiracıların çarter dönemindeki emisyonlar için tahsisatları armatörlere devretmesini veya bedelini ödemesini şart koşar ve veriler, zamanlama ve teminata ilişkin hükümler içerir.
• Sefer çarterleri: BIMCO 2023’te, maliyetin navluna dahil edilmesine, ek ücret olarak alınmasına veya tahsisat devriyle karşılanmasına imkân veren üç alternatif madde yayımladı.
• Gemi yönetimi: BIMCO ayrıca SHIPMAN sözleşmeleri için, sorumlulukları armatörler ve yöneticiler arasında paylaştıran bir madde yayımladı.

Pek çok fikstürde bunun yerine özel olarak kaleme alınmış hükümler kullanılır veya BIMCO maddeleri değiştirilir. Ayrıntılar önemlidir: emisyonların nasıl hesaplanacağı, hangi tarafın verilerinin esas alınacağı, tahsisatların veya ödemelerin ne zaman muaccel olacağı, tahsisatlar nakden ödenirse hangi fiyatın uygulanacağı ve kiracıların teslim etmemesi hâlinde ne olacağı.

Birleşik Krallık ETS

Birleşik Krallık kendi emisyon ticaret sistemini uygulamaktadır. Sistem, 1 Temmuz 2026’dan bu yana Birleşik Krallık içi seferlerde ve Birleşik Krallık limanlarında 5.000 GT ve üzeri gemilere uygulanmakta olup CO₂, metan ve diazot monoksiti kapsamaktadır; açık deniz gemileri 2027’den itibaren kapsama eklenecektir. Tahsisatlar 30 Nisan’a kadar teslim edilir ve uyum yükümlülüğü, ISM şirketi bu sorumluluğu üstlenmedikçe genellikle kayıtlı malik olan “maritime operator”a (denizcilik işletmecisi) aittir. Birleşik Krallık’a ve Birleşik Krallık’tan yapılan uluslararası seferler şu anda kapsamda değildir; ancak 2028’den itibaren kısmi kapsam önerilmiştir. Birleşik Krallık’a sefer yapan gemilere ilişkin çarterlerde, ETS maddesinin yalnızca AB ETS’yi değil, her iki sistemi de kapsadığından emin olunmalıdır.

AB kurallarında da, 2030’larda daha küçük gemilerin sisteme dahil edilmesi gibi başka değişiklikler önerilmiştir. Bunlar henüz yürürlüğe girmemiştir; bu nedenle uzun vadeli çarterleri müzakere ederken güncel durumu kontrol edin.

Uyuşmazlıklar nerede ortaya çıkar

• ETS maddesinin bulunmaması: 2024’ten önce veya ETS maddesi olmadan yapılan çarterlerde armatörler maliyetin bir tazmin yükümlülüğü veya masraf olarak geri alınabileceğini, kiracılar ise maliyetin kira bedeline dahil olduğunu savunur.
• Emisyon verileri: öğle raporları, bunker rakamları ve doğrulanmış MRV verileri arasındaki farklar ile boşta bekleme, balast veya kira dışı süre dönemlerine ilişkin uyuşmazlıklar.
• Geç yapılan veya hiç yapılmayan devirler: zamanında teslim edilmeyen ve denizcilik şirketini cezalara maruz bırakan tahsisatlar.
• Fiyat ve zamanlama: maddenin nakdi ödemeye izin verdiği durumlarda hangi EUA fiyatının ve hangi tarihteki fiyatın uygulanacağı.
• Kesintiler: kiracıların ihtilaflı ETS maliyetlerini kira bedelinden kesmesi veya armatörlerin ödeme yapılana kadar yükü ya da ifayı alıkoyması.
• Zincir sözleşmeler: maliyetlerin asıl armatörler, tasarruf eden armatörler (disponent owners) ve alt kiracılar arasında farklı koşullarla aktarılması.

Pratik adımlar

• AB/AEA limanlarına uğrayan her çarterde ETS maddesi olup olmadığını kontrol edin; yoksa fikstürden önce bir madde üzerinde anlaşın.
• Veri kaynağı ve hesaplama yöntemi üzerinde önceden anlaşın ve rakamları yılda bir kez değil, düzenli olarak paylaşın.
• Maliyetlerin aynı şekilde aktarılabilmesi için çarter zinciri boyunca karşılıklı (back-to-back) koşulları uyumlu hâle getirin.
• Tahsisat devirlerinin ve ödemelerin açık bir kaydını tutun.
• 2025’ten bu yana uygulanan ve kendine özgü sözleşmesel soruları beraberinde getiren ayrı sera gazı yoğunluğu gereklilikleri öngören FuelEU Maritime düzenlemesini unutmayın.

Bu rehber, Ekim 2026 itibarıyla İngiltere ve Galler hukuku hakkında genel bilgi niteliğindedir. Hukuki tavsiye değildir ve sizin durumunuzu kapsamayabilir. Atlas Claims bir avukatlık bürosu değildir; yasal haklarınız veya dava süreçleri hakkında tavsiye için yetkili bir avukata danışın.